نتایج جستجو...
کودکان از حاشیه سفر بیرون می‌آیند؛ نگاه به تغییر نقش و حقوق کودکان در گردشگری جهان

کودکان از حاشیه سفر بیرون می‌آیند؛ نگاه به تغییر نقش و حقوق کودکان در گردشگری جهان

✍🏻 هیئت تحریریه پیام ما صنعت گردشگری برای جذب خانواده‌ها روی سلیقه کودکان حساب می‌کند. چالش از جایی آغاز می‌شود که کودکان بخواهند در طراحی تجربه سفر و تصمیم‌هایی که امنیتشان را تعیین می‌کند، سهم داشته باشند. گردشگری کودک در جهان به‌تدریج از مفهوم سفرهای خانوادگی و تفریحات ویژه خردسالان فراتر می‌رود. تجربه‌های تازه در موزه‌ها، برنامه‌های فرهنگی و پژوهش‌های گردشگری نشان می‌دهند که برخی مقصدها و نهادهای بین‌المللی در حال بازتعریف جایگاه کودکان در صنعت سفرند. کودکان در این رویکرد، علاوه بر همراهی با والدین، مخاطبان مستقل خدمات گردشگری به شمار می‌روند و حق دارند مشارکت کنند، بیاموزند و از محیطی امن برخوردار باشند. بااین‌حال، توجه به بازار سفرهای خانوادگی لزوماً به معنای به رسمیت شناختن حقوق کودکان نیست. ممکن است مقصدی برای جذب خانواده‌ها امکانات تفریحی متعددی فراهم کند، اما در طراحی موزه‌ها، مسیرهای بازدید و برنامه‌های فرهنگی همچنان نیازهای کودکان را نادیده بگیرد. گردشگری کودک برای عبور از نگاه تجاری و تفریحی، باید آموزش، امنیت و مشارکت کودکان را نیز در نظر بگیرد. موزه‌ها؛ مقصدی برای کاوشگران کوچک یکی از نمونه‌های تازه در این زمینه، برنامه‌ای است که با همکاری «وزارت خانواده امارات متحده عربی» و «نهاد امور اوایل کودکی ابوظبی» اجرا می‌شود. این برنامه با عنوان «ماجراجویی‌های موزه‌ای برای کاوشگران کوچک»، کودکان سه تا ۱۵ساله را به بازدید تعاملی از «موزه تاریخ طبیعی ابوظبی» و «موزه ملی زاید» دعوت می‌کند. در این طرح، کودکان با استفاده از دفترچه‌های فعالیت و انجام چالش‌های آموزشی، با طبیعت و میراث فرهنگی امارات آشنا می‌شوند. برگزارکنندگان جذب حدود دو هزار کودک را در مرحله نخست هدف‌گذاری کرده‌اند و در صورت موفقیت، قصد دارند برنامه را به رویدادی سالانه تبدیل کنند. اهمیت این تجربه در تغییر نقش کودک از بازدیدکننده‌ای منفعل به مشارکت‌کننده‌ای فعال است. کودک فرصت پیدا می‌کند کشف کند، پرسش بپرسد و با موضوعات فرهنگی و طبیعی تعامل داشته باشد. ایتالیا نیز از ۱۳ تا ۱۵ نوامبر ۲۰۲۶ برنامه «ماجراجویی میان صفحات؛ در موزه کتاب بخوانیم» را در حدود ۱۰۰ موزه و مرکز فرهنگی برگزار کرد. کتاب‌خوانی، کارگاه‌های خلاقانه، دیدار با نویسندگان و تصویرگران و بازدیدهای خانوادگی از جمله فعالیت‌های این رویداد بود. بخشی از برنامه‌ها نیز با ترجمه به زبان اشاره ایتالیایی همراه بود تا کودکان ناشنوا امکان مشارکت داشته باشند. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که موزه‌ها می‌توانند در کنار نگهداری و نمایش آثار تاریخی، فضایی برای تعامل و یادگیری فراهم کنند. در این رویکرد، نیازهای کودکان هم در طراحی فعالیت‌های جانبی و هم در شیوه روایت آثار و دسترس‌پذیری موزه در نظر گرفته می‌شود. کودکان در انتخاب مقصد سفر نقش دارند اهمیت کودکان در گردشگری به برنامه‌های فرهنگی و آموزشی محدود نیست. آن‌ها در تصمیم‌گیری خانواده‌ها برای سفر نیز نقش مؤثری دارند. براساس گزارشی درباره روندهای سفر خانوادگی که «انجمن سفر آسیا و اقیانوسیه» در اکتبر ۲۰۲۶ با همکاری «تریپ‌ادوایزر» منتشر کرده است، ۸۰ درصد کودکان یک تا ۱۷ساله در انتخاب مقصد سفر خانواده تأثیر دارند. در ۴۲ درصد موارد، کودکان نقش اصلی را در این تصمیم ایفا می‌کنند و ۷۰ درصد آن‌ها در مرحله جست‌وجو و شکل‌گیری ایده سفر مشارکت دارند. همچنین ۸۳ درصد والدین دست‌کم یک بار به درخواست فرزندشان از بودجه درنظرگرفته‌شده برای سفر فراتر رفته‌اند. این آمارها نشان می‌دهند که کودکان در بازار گردشگری خانوادگی نقش دارند و می‌توانند بر انتخاب مقصد، اقامتگاه و فعالیت‌های سفر تأثیر بگذارند. بااین‌حال، مشارکت کودکان نباید فقط از منظر بازاریابی و افزایش هزینه‌کرد خانواده‌ها بررسی شود. اگر صنعت گردشگری نقش آن‌ها را در انتخاب مقصد به رسمیت می‌شناسد، باید به علایق و دیدگاه‌هایشان نیز توجه کند. اهمیت اقتصادی کودکان در سفر خانوادگی باید با پذیرش حق اظهارنظر و مشارکت آنان همراه باشد. جایگاه کودکان در موزه‌های جهان با وجود افزایش برنامه‌های ویژه کودکان، پژوهش‌ها نشان می‌دهند که موزه‌های جهان هنوز در فراهم کردن تجربه‌ای متناسب با نیازهای این گروه سنی کاستی‌هایی دارند. پژوهشی در سال ۲۰۲۶ که ۱۰۰ موزه هنری پربازدید جهان را بررسی کرده است، نشان می‌دهد ۵۲ درصد این موزه‌ها تورهای ویژه خانواده‌ها یا کودکان دارند و ۵۸ درصد امکاناتی مانند نقشه‌های تعاملی و راهنمای ویژه کودکان ارائه می‌کنند. بااین‌حال، فقط هفت درصد آن‌ها برای کودکان یا خانواده‌ها توضیحاتی متناسب با این مخاطبان می‌نویسند و برای نمونه، از زبانی ساده و قابل‌فهم استفاده می‌کنند. این آمار نشان می‌دهد برگزاری تور خانوادگی یا چند کارگاه آموزشی برای کودک‌محور شدن موزه کافی نیست. کودک باید بتواند با آثار ارتباط برقرار کند، پرسش بپرسد و اطلاعات را متناسب با سن و تجربه خود دریافت کند. طراحی مسیر بازدید، شیوه ارائه اطلاعات، دسترس‌پذیری و فرصت مشارکت فعال در شکل‌گیری تجربه‌ای معنادار نقش دارند. پژوهش دیگری که در نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه «سالنامه پژوهش‌های گردشگری» منتشر شده است، مسیر یادگیری کودکان ۱۱ تا ۱۳ساله را در تورهای فرهنگی ترکیه بررسی کرده است. نتایج این مطالعه دوساله نشان می‌دهد یادگیری کودکان از تجربه‌های حسی و ملموس آغاز می‌شود و به‌تدریج به درک مفاهیم انتزاعی می‌رسد. همچنین خاطرات عاطفی و تجربه‌های شخصی ممکن است بیش از جزئیات اطلاعاتی در ذهن آن‌ها باقی بمانند. عکس‌ها نیز به یادآوری و بازاندیشی درباره تجربه بازدید کمک می‌کنند. این یافته‌ها برای طراحی برنامه‌های گردشگری میراث فرهنگی اهمیت دارند. بازدید کودک از یک محوطه تاریخی یا موزه نباید به شنیدن اطلاعات فشرده و حفظ تاریخ‌ها محدود شود. تجربه دیداری، بازی، روایت و گفت‌وگو می‌توانند رابطه کودکان با میراث فرهنگی را عمیق‌تر کنند. اگر هدف انتقال میراث به نسل‌های آینده است، شیوه معرفی آن نیز باید با زبان و تجربه نسل جدید تناسب داشته باشد. امنیت کودکان؛ مسئولیتی فراتر از خانواده‌ها در کنار آموزش و سرگرمی، حفاظت از کودکان یکی از مسائل جدی صنعت گردشگری است. در اکتبر ۲۰۲۶، ائتلاف «آنلاک فیوچرز» راهنمایی عملی برای حفاظت از کودکان در بخش‌های سفر، تفریح و سرگرمی منتشر کرد. این راهنما با همکاری «دفتر نماینده ویژه دبیرکل سازمان ملل متحد در امور خشونت علیه کودکان»، «اکپت اینترنشنال» و «شورای جهانی سفر و گردشگری» تهیه شده است. بررسی بیش از ۵۰ سازمان در ۲۵ کشور، شکاف میان آگاهی و اقدام عملی را نشان می‌دهد. براساس این بررسی، ۷۰ درصد پاسخ‌دهندگان گفته‌اند صنعت آن‌ها از ضرورت حفاظت از کودکان آگاه است، اما فقط ۴۰ درصد سیاست‌ها و فرایندهای رسمی برای این کار دارند. همچنین ۴۸ درصد پاسخ‌دهندگان کمبود تخصص را مهم‌ترین مانع اجرای اقدامات حفاظتی دانسته‌اند. یکی از یافته‌های قابل‌تأمل این بررسی، مشارکت محدود کودکان در تدوین سیاست‌های حفاظتی است. فقط یک سازمان از هر ۱۰ سازمان هنگام طراحی این سیاست‌ها نظر خود کودکان را جویا شده است. این موضوع نشان می‌دهد حتی در برنامه‌هایی که با هدف حمایت از کودکان تدوین می‌شوند، صدای خود آن‌ها کمتر شنیده می‌شود. صنعت گردشگری باید حفاظت از کودکان را از مرحله طراحی خدمات تا اقامت، حمل‌ونقل و فعالیت‌های تفریحی در نظر بگیرد. در کنار خانواده‌ها، هتل‌ها، آژانس‌های مسافرتی، موزه‌ها، برگزارکنندگان تور و نهادهای سیاست‌گذار نیز در ایجاد محیطی امن برای کودکان سهم دارند. کودکان جوامع میزبان؛ سوی دیگر گردشگری کودک نگاه به گردشگری کودک زمانی کامل می‌شود که علاوه بر کودکان گردشگر، وضعیت کودکان ساکن مقصدها نیز بررسی شود. توسعه گردشگری می‌تواند برای جوامع محلی فرصت‌های اقتصادی و آموزشی ایجاد کند، اما در نبود سازوکارهای حمایتی، کودکان این جوامع ممکن است در معرض کار و بهره‌کشی قرار بگیرند. یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز در این زمینه، گردشگری پرورشگاهی است. در این الگو، گردشگران برای بازدید یا فعالیت داوطلبانه به مراکز نگهداری کودکان می‌روند. منتقدان درباره پیامدهای این نوع گردشگری برای حریم خصوصی، امنیت و سلامت روانی کودکان هشدار می‌دهند. مقاله‌ای که در اکتبر ۲۰۲۶ در رسانه تخصصی گردشگری «NRIT» منتشر شده است، استدلال می‌کند که نیت خیرخواهانه گردشگران لزوماً به نتیجه‌ای مثبت نمی‌انجامد و بازدید از مراکز نگهداری ممکن است به تداوم بهره‌کشی بینجامد. این مقاله، حمایت از خانواده‌ها، تقویت آموزش و ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای جوامع محلی را جایگزین مناسب‌تری برای بازدید از مراکز نگهداری کودکان معرفی می‌کند. تجربه بوتسوانا نمونه دیگری از پیوند گردشگری با وضعیت کودکان جوامع میزبان است. «یونیسف» در اوت ۲۰۲۶ از همکاری دولت این کشور با بخش گردشگری برای گسترش خدمات آموزش و مراقبت دوران کودکی در مناطق دورافتاده و وابسته به گردشگری خبر داد. هدف این همکاری، بهبود دسترسی کودکان این مناطق به خدمات آموزش اولیه و تقویت زیرساخت‌های مرتبط است. این برنامه‌ها نشان می‌دهند که منافع گردشگری می‌تواند فراتر از درآمد کسب‌وکارها تعریف شود و به بهبود کیفیت زندگی ساکنان مقصد نیز کمک کند. بنابراین، در ارزیابی موفقیت گردشگری، در کنار تعداد بازدیدکنندگان و میزان درآمد، تأثیر آن بر زندگی کودکان و دیگر گروه‌های محلی نیز اهمیت دارد. کودکان؛ غایبان پژوهش‌های گردشگری با وجود تجربه‌های تازه در برخی مقصدها، جایگاه کودکان در پژوهش‌های گردشگری همچنان محدود است. مطالعه‌ای که در فوریه ۲۰۲۶ در نشریه «پژوهش‌های بین‌المللی گردشگری» منتشر شده، ۶۷ مقاله تجربی در این حوزه را مرور کرده و به حضور کم‌رنگ کودکان به‌عنوان ذی‌نفعان فعال این صنعت اشاره کرده است. پژوهشگران تأکید دارند که کودکان، افزون بر نقششان به‌عنوان همراهان والدین یا مصرف‌کنندگان خدمات گردشگری، گروهی مستقل‌اند و باید تجربه‌ها و دیدگاه‌های آن‌ها را در مطالعات و سیاست‌گذاری‌ها در نظر گرفت. این مسئله در طراحی مقصدهای گردشگری نیز اهمیت دارد. شهر مناسب کودکان، در کنار شهربازی و امکانات تفریحی، به دسترسی ایمن، مسیرهای قابل‌استفاده، خدمات فرهنگی متناسب با سن، امکان حضور در فضاهای عمومی و توجه به نیازهای کودکان دارای معلولیت نیاز دارد. به همین ترتیب، یک محوطه تاریخی یا موزه کودک‌محور باید در کنار آسان‌تر کردن بازدید برای خانواده‌ها، امکان ارتباط واقعی کودکان با میراث را فراهم کند. تجربه‌های ابوظبی و ایتالیا، پژوهش‌های مربوط به موزه‌ها و یادگیری فرهنگی و راهنماهای جدید حفاظت از کودکان، همگی از تغییر نگاه به گردشگری کودک حکایت دارند. بااین‌حال، این تغییر زمانی به رویکردی پایدار تبدیل می‌شود که برنامه‌ها تجربه‌ای متناسب با سن کودکان فراهم کنند، امنیت و حقوق آنان را تضمین کنند و به کودکان در تصمیم‌گیری نقش بدهند. در چنین نگاهی، کودک یکی از ذی‌نفعان اصلی گردشگری است. جایگاه او فراتر از نقشی است که در جذب خانواده‌ها و افزایش درآمد مقصد دارد. کودک حق دارد بیاموزد، کشف کند، پرسش بپرسد، نظر بدهد و در محیطی امن با میراث فرهنگی و طبیعی ارتباط برقرار کند.

ایجاد شده: دیروز       آخرین ویرایش: امروز     مقالات و یادداشت ها
گردشگری جهان در مسیر تازه؛ ایران چگونه می‌تواند از فرصت‌های پیش‌رو بهره ببرد؟

گردشگری جهان در مسیر تازه؛ ایران چگونه می‌تواند از فرصت‌های پیش‌رو بهره ببرد؟

✍🏻 بهناز کوکبی | خبرنگار مرکز خراسان و دبیر سرویس گردشگری سلامت ایتنا؛ در شرایطی که صنعت گردشگری جهان با وجود رشد اقتصادی قابل‌توجه، تحت تأثیر تنش‌های منطقه‌ای و افزایش هزینه‌های سفر با کاهش شتاب رشد مواجه شده است، این پرسش مطرح می‌شود که ایران چگونه می‌تواند از ظرفیت‌های گردشگری خود برای افزایش سهم در بازار بین‌المللی بهره ببرد؟ گزارش‌های تازه سازمان گردشگری ملل متحد نشان می‌دهد که رقابت در بازار جهانی سفر وارد مرحله‌ای حساس شده است؛ مرحله‌ای که در آن برخورداری از جاذبه‌های گردشگری به‌تنهایی کافی نیست و عواملی مانند امنیت، کیفیت خدمات، دسترسی هوایی و اعتماد گردشگران اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند. گردشگری؛ صنعتی با سهم قابل‌توجه در اقتصاد جهان بر اساس گزارش سازمان گردشگری ملل متحد (UN Tourism)، تعداد گردشگران بین‌المللی در سال ۲۰۲۵ با رشد چهاردرصدی نسبت به سال قبل، به حدود یک میلیارد و ۵۲۰ میلیون نفر رسید. همچنین طبق گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، سهم مستقیم و غیرمستقیم صنعت سفر و گردشگری از اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۵ به ۱۱٫۶ تریلیون دلار، معادل ۹٫۸ درصد اقتصاد جهان، رسید. این صنعت در همان سال از حدود ۳۶۶ میلیون فرصت شغلی حمایت کرده است. این ارقام نشان می‌دهد که گردشگری، علاوه بر نقش فرهنگی و اجتماعی، یکی از بخش‌های اثرگذار بر رشد اقتصادی، اشتغال و توسعه زیرساخت‌های کشورهاست. کاهش شتاب رشد گردشگری در سال ۲۰۲۶ بر اساس گزارش سپتامبر ۲۰۲۶ سازمان گردشگری ملل متحد، در شش‌ماهه نخست سال جاری میلادی حدود ۶۹۰ میلیون گردشگر سفر بین‌المللی داشته‌اند؛ رقمی که تنها ۰٫۴ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته است. این سازمان همچنین پیش‌بینی رشد گردشگری بین‌المللی در سال ۲۰۲۶ را از سه تا چهار درصد به یک تا دو درصد کاهش داده است. تنش‌های ژئوپلیتیکی، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و فشارهای تورمی از عوامل مؤثر بر این روند معرفی شده‌اند. در چنین شرایطی، کشورهایی می‌توانند جایگاه رقابتی خود را تقویت کنند که علاوه بر معرفی جاذبه‌های گردشگری، برای کاهش موانع سفر و افزایش اطمینان گردشگران برنامه‌ریزی کنند. ایران؛ ظرفیت فراوان، رقابت دشوار ایران با برخورداری از میراث تاریخی و فرهنگی، تنوع اقلیمی، جاذبه‌های طبیعی، ظرفیت‌های گردشگری مذهبی و خدمات تخصصی پزشکی، قابلیت حضور در بخش‌های مختلف بازار گردشگری بین‌المللی را دارد. بااین‌حال، وجود این ظرفیت‌ها لزوماً به معنای دستیابی به سهم مطلوب از بازار جهانی نیست. توسعه ارتباطات هوایی، تسهیل فرایندهای سفر، ارتقای کیفیت خدمات اقامتی، بازاریابی هدفمند و بهبود تجربه گردشگران، از جمله موضوعاتی است که باید در برنامه‌ریزی گردشگری کشور مورد توجه قرار گیرد. از سوی دیگر، انتشار منظم آمارهای قابل اتکا درباره ورود گردشگران خارجی، بازارهای مبدأ، میزان هزینه‌کرد و رضایت مسافران می‌تواند زمینه تصمیم‌گیری دقیق‌تر فعالان اقتصادی و سیاست‌گذاران را فراهم کند. مشهد؛ فرصتی برای توسعه گردشگری چندمنظوره در میان مقاصد گردشگری ایران، مشهد به دلیل جایگاه زیارتی، ظرفیت‌های اقامتی و برخورداری از خدمات تخصصی پزشکی، قابلیت توسعه گردشگری چندمنظوره را دارد. پیوند میان گردشگری زیارتی، سلامت، فرهنگی و خدمات اقامتی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای فعالان این صنعت ایجاد کند. به‌ویژه در حوزه گردشگری سلامت، تجربه موفق گردشگر تنها به کیفیت خدمات درمانی محدود نمی‌شود؛ بلکه شفافیت هزینه‌ها، هماهنگی خدمات، دسترسی به مترجم، اقامت مناسب و پیگیری پس از درمان نیز در رضایت و اعتماد بیماران بین‌المللی نقش دارد. بر همین اساس، همکاری هدفمند میان مراکز درمانی دارای مجوز، هتل‌ها، آژانس‌های مسافرتی و نهادهای مسئول می‌تواند به شکل‌گیری زنجیره خدماتی منسجم‌تر کمک کند. البته بهره‌برداری از این فرصت نیازمند شناخت دقیق بازارهای هدف، رعایت استانداردهای حرفه‌ای و ارزیابی مستمر کیفیت خدمات است. نقش رسانه‌ها در آینده گردشگری در فضای رقابتی امروز، رسانه‌های تخصصی می‌توانند فراتر از اطلاع‌رسانی روزانه، در شناسایی فرصت‌ها، بررسی مشکلات و انتقال تجربه‌های موفق بین‌المللی نقش‌آفرینی کنند. انتشار تحلیل‌های مبتنی بر داده، گفت‌وگو با کارشناسان و بررسی عملکرد بخش‌های مختلف صنعت گردشگری می‌تواند به افزایش شفافیت و ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری کمک کند. رسانه حرفه‌ای باید در کنار معرفی ظرفیت‌های کشور، چالش‌ها و کاستی‌ها را نیز با رویکردی مستقل، منصفانه و مستند بررسی کند. آینده گردشگری ایران؛ ضرورت حرکت از ظرفیت به برنامه تحولات بازار جهانی گردشگری نشان می‌دهد که موفقیت در این صنعت بیش از گذشته به کیفیت مدیریت، اعتماد گردشگران و هماهنگی میان بخش‌های مختلف وابسته است. برای ایران، استفاده مؤثر از ظرفیت‌های گردشگری نیازمند برنامه‌ریزی مبتنی بر داده، تقویت همکاری میان بخش خصوصی و نهادهای مسئول، توسعه زیرساخت‌ها و شناخت دقیق نیازهای گردشگران خارجی است. در این میان، استان خراسان رضوی و شهر مشهد می‌توانند یکی از محورهای توسعه خدمات یکپارچه گردشگری زیارتی، سلامت و اقامت باشند؛ مشروط بر آنکه ظرفیت‌های موجود در قالب برنامه‌ای منسجم و قابل ارزیابی به کار گرفته شوند. آینده گردشگری ایران تنها به داشته‌های تاریخی، فرهنگی و طبیعی وابسته نیست؛ بلکه به توانایی کشور در تبدیل این ظرفیت‌ها به خدمات رقابتی، قابل اعتماد و پایدار بستگی دارد. ✍🏻 بهناز کوکبی | خبرنگار مرکز خراسان و دبیر سرویس گردشگری سلامت ایتنا منابع: ۱. سازمان گردشگری ملل متحد (UN Tourism)، گزارش‌های ژانویه و سپتامبر ۲۰۲۶ درباره گردشگری بین‌المللی. ۲. شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، گزارش پژوهشی اثرات اقتصادی سفر و گردشگری، آوریل ۲۰۲۶.

ایجاد شده: 22/آبان/1405       آخرین ویرایش: امروز     مقالات و یادداشت ها
کیش در میدان بود؛ متولی گردشگری کشور کجا بود؟

کیش در میدان بود؛ متولی گردشگری کشور کجا بود؟

سمپوزیوم اکو؛ فرصتی که نباید در غیبت متولیان ملی گردشگری از دست می‌رفت برگزاری دومین سمپوزیوم بین‌المللی بازار گردشگری کشورهای عضو اکو در جزیره کیش، آن هم در شرایط دشوار و پرتنش منطقه‌ای و در روزهایی که سایه بحران و نااطمینانی بر فضای اقتصادی و گردشگری کشور سنگینی می‌کند، بیش از آنکه یک رویداد تقویمی باشد، نشانه‌ای از اراده برای زنده نگه داشتن جریان گردشگری و تعاملات بین‌المللی ایران بود. کیش، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پهنه‌های متمرکز گردشگری کشور، در این روزها بار دیگر نشان داد که می‌توان با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی، حمایت سازمان منطقه آزاد و همراهی مجموعه‌ای از نهادهای دولتی، علمی و تخصصی، حتی در شرایط دشوار نیز میزبان یک رویداد بین‌المللی بود. برگزاری سمپوزیوم اکو، با محورهایی همچون گردشگری سلامت، گردشگری پایدار، بوم‌گردی، هوش مصنوعی و توسعه بازارهای منطقه‌ای، برگزاری ۲۴ پنل و کارگاه تخصصی، نشست‌های تجاری و برنامه‌های فرهنگی، تنها بخشی از ظرفیت این رویداد بود. این اتفاق در کنار برنامه‌های متعدد هفته کیش، از جشنواره اقوام و رویدادهای فرهنگی و تفریحی تا افتتاح نخستین مدرسه بین‌المللی هتلداری جزیره، نشان داد که مدیریت گردشگری کیش و فعالان بخش خصوصی برای حفظ پویایی این مقصد، صرفاً منتظر عادی شدن شرایط نمانده‌اند. باید از شجاعت و جسارت سازمان منطقه آزاد کیش در حمایت و میزبانی این رویداد قدردانی کرد. همچنین نقش دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد، وزارت امور خارجه، دست‌اندرکاران بخش خصوصی، اساتید دانشگاهی، متخصصان و همه مجموعه‌هایی که در شکل‌گیری و اجرای این برنامه نقش داشتند، شایسته تقدیر است. اما در کنار این دستاوردها، یک پرسش جدی و البته قابل تأمل وجود دارد: وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به‌عنوان متولی اصلی سیاست‌گذاری و توسعه گردشگری کشور، در چنین بزنگاه‌هایی کجای میدان است؟ اگر قرار باشد وزارتخانه در یکی از مهم‌ترین رویدادهای بین‌المللی گردشگری کشور، آن هم در منطقه‌ای که اقتصاد و هویت آن با گردشگری گره خورده است، حضور مؤثر و حمایت همه‌جانبه نداشته باشد، پس دقیقاً در کدام موقعیت باید نقش ملی و راهبردی خود را ایفا کند؟ در شرایطی که دولت با محدودیت جدی منابع مالی مواجه است، اتفاقاً چنین رویدادهایی فرصتی ارزشمند برای ایفای نقش وزارتخانه بدون تحمیل هزینه‌های سنگین به دولت هستند. حمایت از یک رویداد الزاماً به معنای تأمین بودجه نیست. حضور وزیر، معاون گردشگری، مدیران کل تخصصی، استفاده از ظرفیت دیپلماسی گردشگری، دعوت از سرمایه‌گذاران، تسهیل ارتباطات بین‌المللی، حمایت رسانه‌ای و ایجاد پیوند میان برگزارکنندگان و نهادهای ملی، همگی ابزارهایی هستند که بیش از آنکه به اعتبار مالی نیاز داشته باشند، به اراده مدیریتی نیاز دارند. در سمپوزیوم اکو، فرصت‌های کم‌نظیری برای تبادل تجربه، توسعه بازارهای گردشگری منطقه، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ایجاد مسیرهای جدید پروازی، توسعه گردشگری سلامت، آموزش نیروی انسانی و ارتباط دانشگاه با صنعت وجود داشت. اینها موضوعاتی نیستند که صرفاً در سطح یک جزیره یا یک منطقه آزاد باقی بمانند؛ اینها بخشی از مأموریت ملی وزارتخانه هستند. نکته قابل تأمل‌تر اینکه پیش از برگزاری، خبر حضور وزیر در این رویداد نیز اعلام شده بود، اما در گزارش‌های رسمی افتتاحیه، حضور مدیران ارشد سازمان منطقه آزاد و دبیرخانه مناطق آزاد منعکس شد و اثری از حضور وزیر و مدیران ارشد معاونت گردشگری در فهرست حاضران دیده نشد. این نخستین بار هم نیست که درباره میزان همراهی وزارتخانه با رویدادهای تخصصی گردشگری پرسش‌هایی مطرح می‌شود. تجربه نخستین کنگره علمی و تخصصی هتلداری ایران در سال ۱۴۰۳، با محوریت فراخوان مقالات و مشارکت جامعه علمی و حرفه‌ای، نیز یادآور این ضرورت است که حمایت از رویدادهای علمی و تخصصی نباید صرفاً در سطح عنوان و مکاتبه باقی بماند؛ بلکه باید در حضور، پیگیری و پشتیبانی عملیاتی نمود پیدا کند. واقعیت این است که گردشگری کشور بیش از هر زمان دیگری به هم‌افزایی، انسجام نهادی و عبور از تصمیمات جزیره‌ای نیاز دارد. معاونت گردشگری وزارتخانه نمی‌تواند تنها زمانی که خود برگزارکننده یک برنامه است در مرکز میدان قرار بگیرد و در رویدادهایی که با ابتکار بخش خصوصی، دانشگاه‌ها یا مناطق آزاد شکل می‌گیرند، نقش تماشاگر داشته باشد. وزارتخانه متولی گردشگری باید در کنار همه ظرفیت‌های گردشگری کشور باشد؛ نه فقط در رویدادهایی که خود متولی برگزاری آنهاست. کیش این بار مسئولیت خود را انجام داد. بخش خصوصی پای کار آمد. دانشگاهیان و متخصصان مشارکت کردند و مجموعه‌ای از نهادهای داخلی و بین‌المللی برای شکل‌گیری یک فرصت اقتصادی و علمی کنار هم قرار گرفتند. اکنون پرسش این است: آیا متولی ملی گردشگری نیز از این فرصت برای ایفای نقش خود استفاده کرده است؟ این یادداشت نه برای نادیده گرفتن زحمات انجام‌شده، بلکه برای یادآوری یک مطالبه حرفه‌ای است: گردشگری ایران به وزارتخانه‌ای نیاز دارد که در تمام میدان‌های توسعه گردشگری حضور داشته باشد؛ نه وزارتخانه‌ای که گاهی درست در مهم‌ترین میدان‌ها، جای خالی‌اش احساس شود.

ایجاد شده: 22/آبان/1405       آخرین ویرایش: امروز     مقالات و یادداشت ها
رقابت شرکت‌های بزرگ هواپیمایی جهان؛ نبرد در سخت‌افزار، نوآوری در نرم‌افزار

رقابت شرکت‌های بزرگ هواپیمایی جهان؛ نبرد در سخت‌افزار، نوآوری در نرم‌افزار

✍🏻 مجید فرقانی | فعال و کارشناس ارشد گردشگری؛ صنعت هوانوردی جهان وارد مرحله‌ای تازه از رقابت شده است؛ رقابتی که دیگر صرفاً بر سر تعداد هواپیماها، مسیرهای پروازی و قیمت بلیت نیست، بلکه برتری در فناوری، مدیریت هوشمند و شناخت رفتار مشتریان را به میدان اصلی رقابت تبدیل کرده است. شرکت‌های بزرگ هواپیمایی امروز، فراتر از یک بنگاه حمل‌ونقل، مجموعه‌هایی پیچیده و چندوجهی هستند که برای کسب سهم بیشتر از بازار جهانی گردشگری و حمل‌ونقل هوایی، در دو جبهه اساسی سرمایه‌گذاری می‌کنند. نخست؛ رقابت در سخت‌افزار خرید و بهره‌برداری از نسل جدید هواپیماهای کم‌مصرف، کم‌هزینه و سازگارتر با محیط زیست، توسعه ناوگان، ارتقای تجهیزات تعمیر و نگهداری و استفاده از فناوری‌های پیشرفته در خدمات فرودگاهی، بخشی از راهبرد شرکت‌های پیشرو برای کاهش هزینه‌ها، افزایش ایمنی و ارتقای کیفیت خدمات است. دوم؛ نوآوری و رقابت در نرم‌افزار امروزه برنده بازار لزوماً شرکتی نیست که هواپیماهای بیشتری در اختیار دارد؛ بلکه شرکتی است که بهتر می‌تواند مشتری را بشناسد، نیازهای او را پیش‌بینی کند و تجربه‌ای متفاوت از سفر برایش بسازد. بازاریابی دیجیتال، فروش هوشمند، هوش مصنوعی، تحلیل داده‌های مسافران، قیمت‌گذاری پویا، برنامه‌های وفاداری و ساده‌سازی فرایند رزرو و خرید بلیت، به ابزارهای تعیین‌کننده رقابت تبدیل شده‌اند. در واقع، اگر سخت‌افزار توان عملیاتی و ظرفیت پرواز یک شرکت هواپیمایی را تعیین می‌کند، نرم‌افزار قدرت رقابت، جذب مشتری و ماندگاری آن در بازار را شکل می‌دهد. نکته کلیدی اینجاست: آینده صنعت هوانوردی متعلق به شرکت‌هایی است که میان سرمایه‌گذاری فناورانه در ناوگان و زیرساخت‌های عملیاتی، با نوآوری در مدیریت، بازاریابی و تجربه مشتری، توازن هوشمندانه برقرار کنند. این تحول برای شرکت‌های هواپیمایی کشورهای در حال توسعه نیز یک پیام روشن دارد: رقابت جهانی تنها با خرید هواپیما آغاز نمی‌شود؛ بلکه به تفکر نوین مدیریتی، تحول دیجیتال و شناخت عمیق بازار گردشگری نیاز دارد.

ایجاد شده: 19/آبان/1405       آخرین ویرایش: 20/آبان/1405     مقالات و یادداشت ها
یزد؛ گردشگری در محاصره تحریم، جنگ و گرانی

یزد؛ گردشگری در محاصره تحریم، جنگ و گرانی

✍🏻 محمد حسین محتاج الله | مالک و بهره‌بردار گروه هتل‌های زنجیره‌ای مهر یزد؛ یزد با نزدیک به ۷۴۰ هکتار بافت تاریخی، معماری کم‌نظیر کویری، بادگیرها، قنات‌ها، خانه‌های خشتی و میراث فرهنگی ارزشمند، یکی از مستعدترین مقاصد گردشگری ایران است. بااین‌حال، پرسش اساسی این است: چرا شهری با چنین ظرفیت‌هایی هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بازار گردشگری داخلی و بین‌المللی به دست آورد؟ پاسخ را نمی‌توان فقط در ضعف تبلیغات، کمبود امکانات یا مدیریت گردشگری جست‌وجو کرد. امروز مهم‌ترین مانع توسعه گردشگری ایران، تحریم‌های گسترده، تنش‌های بین‌المللی و خطر جنگ است؛ عواملی که مستقیماً بر امنیت روانی و اقتصادی سفر، ارتباطات بین‌المللی، ورود گردشگران خارجی و تصمیم سرمایه‌گذاران تأثیر می‌گذارند. وقتی بازارهای اصلی گردشگری از دسترس خارج می‌شوند یزد برای گردشگران علاقه‌مند به تاریخ، معماری، فرهنگ و زندگی در اقلیم کویری، به‌ویژه گردشگران اروپایی و آمریکایی، جذابیت فراوانی دارد. اما بر اساس مشاهدات من از بازار گردشگری، ورود تورهای اروپایی به ایران و یزد تقریباً به صفر رسیده است. این ارزیابی درباره بازار تورهای ورودی است، نه به معنای توقف کامل ورود همه گردشگران خارجی. در چنین شرایطی، برگزاری نمایشگاه، تبلیغات بین‌المللی و معرفی جاذبه‌های یزد، هرچند ضروری است، نمی‌تواند جای خالی امکان سفر امن، آسان و قابل پیش‌بینی را پر کند. تا زمانی که تحریم‌ها، تنش‌ها و سایه جنگ بر روابط خارجی و تصویر ایران در بازارهای جهانی سنگینی می‌کند، انتظار رونق جدی گردشگری خارجی واقع‌بینانه نیست. باید صریح گفت که راهکارهای دیگر، بدون حل این مسئله اصلی، اثرگذاری محدودی خواهند داشت. گردشگری صنعتی وابسته به ارتباط با جهان است و نمی‌توان آن را در شرایط انزوای بین‌المللی و نااطمینانی سیاسی به رونق پایدار رساند. گردشگری داخلی هم زیر فشار گرانی مشکل فقط گردشگر خارجی نیست. تورم و افزایش مداوم هزینه‌های زندگی، قدرت خرید خانوارها را کاهش داده است. وقتی هزینه حمل‌ونقل، غذا و اقامت افزایش می‌یابد، سفر برای بخش بزرگی از مردم از یک نیاز و امکان تفریحی به هزینه‌ای قابل حذف تبدیل می‌شود. هتل‌ها و مراکز اقامتی نیز از دو طرف تحت فشارند: از یک سو کاهش ورود گردشگران خارجی و از سوی دیگر کاهش توان مالی گردشگران داخلی. در چنین وضعیتی، نمی‌توان صرفاً از فعالان گردشگری انتظار سرمایه‌گذاری، اشتغال‌زایی و توسعه داشت، بی‌آنکه شرایط اقتصادی و قدرت خرید جامعه را در نظر گرفت. ظرفیت‌های یزد را نباید با وعده توسعه جایگزین کرد البته مشکلات داخلی نیز کم‌اهمیت نیستند. موانع اداری و قانونی، تصمیم‌های ناپایدار، تعدد مراکز تصمیم‌گیری، دشواری سرمایه‌گذاری و مشارکت ناکافی بخش خصوصی، از جمله مسائلی هستند که باید اصلاح شوند. بافت تاریخی یزد نیز صرفاً مجموعه‌ای از بناهای قدیمی نیست؛ سرمایه‌ای فرهنگی و اقتصادی است که با حفاظت اصولی، احیا و بهره‌برداری مسئولانه می‌تواند به اشتغال و درآمد پایدار منجر شود. اما حفاظت از این میراث بدون حضور مؤثر بخش خصوصی و ایجاد امکان فعالیت اقتصادی، دشوار خواهد بود. فرودگاه، حمل‌ونقل، کیفیت خدمات، آموزش نیروی انسانی و معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده یزد نیز اهمیت دارند؛ اما باید میان اولویت‌ها تفاوت قائل شد. این اقدامات زمانی نتیجه واقعی خواهند داد که مسئله اصلی، یعنی تحریم‌ها، تنش‌های خارجی و خطر جنگ، کاهش یابد و امکان ارتباط عادی با بازارهای جهانی فراهم شود. مسئله فقط گردشگری نیست؛ آینده اقتصادی یزد است گردشگری می‌تواند یکی از مهم‌ترین منابع اشتغال، درآمد و توسعه اقتصادی یزد باشد؛ اما این ظرفیت با شعار و همایش فعال نمی‌شود. نخست باید شرایطی فراهم شود که گردشگر خارجی برای سفر به ایران اطمینان داشته باشد و گردشگر داخلی نیز توان پرداخت هزینه سفر و اقامت را از دست ندهد. در کنار آن، اصلاح سیاست‌ها و مقررات داخلی، کاهش موانع سرمایه‌گذاری و به رسمیت شناختن نقش بخش خصوصی ضرورت دارد. واقعیت این است که نمی‌توان از رونق گردشگری سخن گفت، اما نسبت به تحریم، جنگ، نااطمینانی و کاهش قدرت خرید مردم بی‌تفاوت بود. تا زمانی که این موانع اصلی برطرف نشوند، بسیاری از برنامه‌های توسعه گردشگری در حد اقداماتی محدود و کم‌اثر باقی خواهند ماند. یزد برای تبدیل شدن به مقصدی جهانی، بیش از هر چیز به ثبات، ارتباط با جهان و اقتصادی نیاز دارد که مردم و سرمایه‌گذاران در آن امکان برنامه‌ریزی و فعالیت داشته باشند. ✍🏻 محمد حسین محتاج الله | مالک و بهره‌بردار گروه هتل‌های زنجیره‌ای مهر یزد

ایجاد شده: 17/آبان/1405       آخرین ویرایش: 19/آبان/1405     مقالات و یادداشت ها
جایگاه تبلیغات 1 جایگاه تبلیغات 1


کمی منتظر بمانید...