به گزارش تور نیوز ؛ فرآیند ثبت جهانی آثار، مسیری فراتر از مستندنگاریهای معمول است؛ این مسیری است که با دیپلماسی، چانهزنیهای فنی و گاهی تغییرات استراتژیک در پاسخ به مطالبات محلی گره خورده است. علیرضا ایزدی در گفتگویی صریح، آخرین وضعیت پروندههای جنجالی نظیر ماسوله و مساجد ایرانی را تشریح کرد. او ضمن اشاره به حضور باستانشناسان خارجی برای پاسخ به ابهامات یونسکو، از رویکرد جدید ایران در ثبت «مکان-رویدادها» و میراث ناملموس مشترک پرده برداشت؛ رویکردی که میتواند ایران را به رتبه نخست پروندههای مشترک در جهان برساند.
ماسوله و عبور از چالش «اثبات عصر آهن» با کمک تیم چینی
پرونده ماسوله که یکی از قدیمیترین مطالبات میراثی ایران است، در دور جدید بررسیها با چالش حفظ سهمیه و سوالات فنی ارزیابان مواجه شد. به گفته علیرضا ایزدی، بخش عمدهای از ابهامات ایکوموس (شورای بینالمللی بناها و محوطهها) بر محوریت ادعای ایران مبنی بر وجود کورههای ذوب آهن متعلق به عصر آهن در این منطقه استوار بود.
ایزدی در این باره توضیح میدهد که برای رفع این ایرادات، از توان تیمهای بینالمللی استفاده شده است: «یک تیم باستانشناسی چینی در منطقه مستقر شد و در جریان پیگردها، کاوشها و گمانهزنیها، به بخشهای قابل توجهی از سوالات پاسخ داده شد.» به گفته وی، با وجود شرایط ملتهب منطقهای و وقوع جنگ در زمان ارسال، پرونده با موفقیت فرستاده شد تا سهمیه ایران محفوظ بماند. هدف اصلی در ماسوله، اثبات این نکته بود که این شهر تنها یک سکونتگاه پلکانی نیست، بلکه یک مرکز معتبر صنعتی در پیشتاریخ بوده است.
الموت و سیراف؛ مدیریت زمان ارزیابی و چالش اقلیمی بوشهر
در بخش دیگری از این گفتگو، ایزدی به پرونده «قلعه الموت» و زنجیرهای از قلاع پیرامون آن اشاره کرد که امسال به طور جدی مطرح شده است. اما در مورد پرونده «سیراف»، موضوع زمانبندی ارزیابان یونسکو به یک چالش مدیریتی تبدیل شده بود.
با توجه به شرایط آب و هوایی بوشهر، ایزدی از درخواستی برای تغییر زمان بازدید ارزیابان خبر داد: «ارزیاب یونسکو قصد داشت شهریورماه بیاید، اما ما به دلیل گرمای شدید بوشهر تقاضا کردیم که این بازدید به آذرماه موکول شود.» این تصمیم برای جلوگیری از تأثیر منفی شرایط نامساعد جوی بر روند داوری اتخاذ شده است. طبق برنامهریزی، انتظار میرود ارزیاب در اواخر پاییز برای بررسی نهایی سیراف به ایران سفر کند.
پرونده مساجد ایرانی؛ افزایش تعداد آثار تحت فشار مطالبات محلی
یکی از نقاط عطف این گفتگو، تغییرات گسترده در پرونده «مساجد ایرانی» بود. در حالی که در ابتدا قرار بود ۳۲ مسجد در این پرونده گنجانده شود، اکنون این تعداد به ۵۷ مورد افزایش یافته است. ایزدی دلیل این تغییر را مطالبات مسئولان استانی و نمایندگان مجلس میداند که خواستار گنجانده شدن مساجد تاریخی مناطق خود در فهرست جهانی بودند.
او با اشاره به دستور وزیر در این رابطه گفت: «گستردهتر شدن پرونده از لحاظ جغرافیایی باعث شد زمان بیشتری برای آمادهسازی نیاز باشد، اما از طرفی باعث ایجاد تعامل و رقابت مثبتی بین مسئولان محلی برای حفظ آثار شده است.» ایزدی تأکید کرد که معماری مساجد ایران به دلیل ویژگیهای «ایرانیت» و تمایز با دیگر کشورهای اسلامی، جایگاه خاصی در جهان دارد و این گستردگی پرونده، در نهایت به نفع جامعیت آثار خواهد بود.
استراتژی «یک در میان»؛ خیز ایران برای صدرنشینی در میراث ناملموس
در حوزه میراث ناملموس، ایران سیاست هوشمندانهای را در پیش گرفته است. سهمیه ایران به صورت نوبتی؛ یک سال به پروندههای ملی و یک سال به پروندههای مشترک اختصاص مییابد.
ایزدی اعلام کرد که در سال جاری میلادی، تمرکز بر پروندههای مشترک است. این پروندهها شامل موارد زیر میشوند:
۱. تیرگان: مشترک با ارمنستان.
۲. نمد: مشترک با چند کشور منطقه.
۳. لالاییخوانی: مشترک با تاجیکستان و آذربایجان.
طبق گفتههای وی، اگر این سه پرونده در آذرماه به ثبت برسند، ایران با پیشی گرفتن از سایر کشورها در ثبت مواردی چون نوروز، افطار و تذهیب، به رتبه اول جهانی در پروندههای مشترک دست خواهد یافت. همچنین، پرونده «گلاب» نیز امسال فرستاده شده تا در سال آینده (۲۰۲۷) به عنوان سهمیه انفرادی ایران بررسی شود.
ثبت «مکان-رویدادها»؛ از مدرسه مینا تا واقعه دشت مهیاربخش پایانی گفتگو به ثبت آثاری اختصاص داشت که تحت عنوان «مکان-رویداد» شناخته میشوند. ایزدی با اشاره به ثبت «مدرسه مینا» و منطقه «دشت مهیار» در جنوب اصفهان، به واقعهای اشاره کرد که در آن عملیات نیروهای خارجی (که او از آن به عنوان ادعایی تحت نام خشم حماسی یاد کرد) با شکست مواجه شد.
او با اشاره به جزئیات به جا مانده در منطقه، مانند تجهیزات رها شده و دستبندهای پلاستیکی، این مکان را نمادی از مقاومت دانست. ایزدی در پاسخ به این که چگونه تجمعات و این وقایع در دسته میراث ناملموس قرار میگیرند، گفت: «ما آداب و رسوم قابل انتقال به نسلها را ثبت میکنیم. همانطور که رجزخوانی از صدر اسلام بخشی از فرهنگ بوده، امروز هم شیوههای مقاومت مردمی و تجمعات، شکلی از فرهنگ و سنت ماست.»
او این تغییرات را با تحول نوروز در طول قرنها مقایسه کرد و معتقد است اضافه شدن عناوین مذهبی و ملی به سنتها، آنها را به میراثی پویا تبدیل میکند. در همین راستا، ثبت سند «سنت و فرهنگ تجمعات و مقاومت مردمی» به عنوان یک الگو در دستور کار قرار دارد.
اظهارات علیرضا ایزدی نشان میدهد که میراث فرهنگی ایران در حال گذار از ثبتِ صرفِ بناهای تاریخی به سمت ثبت زنجیرهای از آثار و فرهنگهای زنده است. چه در ماسوله که باستانشناسان چینی به کمک آمدهاند و چه در پرونده مساجد که یک مطالبه ملی شکل گرفته، هدف نهایی حفظ سهمیه جهانی و نمایش پیوستگی فرهنگی ایران از عصر آهن تا دوران معاصر است.
✍🏻 مریم کاظمی زاده – خبرنگار ایتنا
انگلیسی
