✍🏻 مجید فرقانی | فعال و کارشناس ارشد گردشگری؛
آزمونهای جامع گردشگری در سالهای اخیر به یکی از مراحل مهم در مسیر آموزشی و حرفهای فعالان این صنعت تبدیل شدهاند؛ آزمونهایی که قرار است میزان دانش و توانمندی فراگیران را در رشتهها و حوزههای مختلف گردشگری ارزیابی کنند.
اما پرسش اساسی اینجاست: آیا این آزمونها واقعاً ابزاری برای سنجش مهارت و صلاحیت حرفهای افراد هستند یا بهتدریج به سازوکاری شبیه کنکور سراسری تبدیل شدهاند که بیش از آنکه به توانمندی افراد توجه کند، بر عبور از یک مرحله امتحانی و انجام یک تکلیف اداری متمرکز است؟
نگاهی به آنچه در سالهای اخیر در آزمونهای جامع گردشگری مشاهده میشود، پرسشهای جدیتری را مطرح میکند. تعداد قابل توجهی از افرادی که سالها در صنعت گردشگری فعالیت کردهاند، تجربههای ارزشمند میدانی اندوختهاند و در عمل با پیچیدگیها و چالشهای این حرفه آشنا هستند، به دلایلی همچون مشغلههای کاری، محدودیت زمانی یا نارسایی و پراکندگی منابع آموزشی، پشت سد این آزمونها باقی ماندهاند.
این مسئله ما را با یک تناقض روبهرو میکند: چگونه ممکن است فردی سالها در یک حوزه گردشگری فعالیت حرفهای داشته باشد، اما نتواند صلاحیت خود را در آزمونی که ظاهرا برای سنجش توانمندی او طراحی شده است، اثبات کند؟
البته نمیتوان ضرورت آموزش، استانداردسازی دانش و ارزیابی صلاحیتهای حرفهای را نادیده گرفت. صنعت گردشگری با جان، امنیت، سرمایه و تجربه سفر انسانها سروکار دارد و برخورداری از دانش تخصصی در حوزههایی مانند راهنمایی گردشگری، مدیریت دفاتر خدمات مسافرتی و سایر مشاغل این صنعت، ضرورتی انکارناپذیر است.اما مسئله اصلی، نه اصل آزمون، بلکه ماهیت، محتوا و شیوه ارزیابی در این آزمونهاست.
اگر آزمونی صرفاً بر حفظ مطالب، پاسخگویی به پرسشهای نظری و تسلط بر منابع محدود یا بعضاً ناکارآمد آموزشی تکیه داشته باشد، تا چه اندازه میتواند مهارت ارتباطی یک راهنمای گردشگری، توانایی مدیریت بحران، قدرت تصمیمگیری در شرایط پیشبینینشده یا دانش عملی یک فعال صنعت گردشگری را بسنجد؟
آیا نمیتوان میان کسی که صرفاً برای موفقیت در امتحان مطالعه کرده و فردی که سالها تجربه حرفهای دارد، روشهای دقیقتر و عادلانهتری برای ارزیابی طراحی کرد؟
به نظر میرسد زمان آن رسیده است که متولیان آموزش گردشگری و نهادهای مرتبط، در فلسفه برگزاری این آزمونها بازنگری جدی داشته باشند. آزمون جامع نباید صرفاً به یک ایستگاه اجباری در مسیر دریافت گواهینامه یا مدرک تبدیل شود؛ بلکه باید بتواند تصویری واقعی از دانش، مهارت و شایستگی حرفهای فراگیر ارائه دهد.
استفاده از ارزیابیهای عملی، مصاحبههای تخصصی، سنجش عملکرد در موقعیتهای واقعی یا شبیهسازیشده و بهرسمیت شناختن تجربه کاری مستند، میتواند بخشی از این بازنگری باشد.
همچنین لازم است منابع آموزشی استاندارد، بهروز، در دسترس و متناسب با نیازهای واقعی صنعت گردشگری تدوین و معرفی شوند تا موفقیت در آزمون بیش از هر چیز به کیفیت یادگیری وابسته باشد، نه به توانایی افراد در یافتن منابع پراکنده یا اختصاص زمانهای طولانی برای آمادگی امتحانی.
در نهایت، باید به این پرسش اساسی پاسخ داد: هدف از برگزاری آزمونهای جامع گردشگری، تربیت و شناسایی نیروهای متخصص برای ارتقای کیفیت صنعت گردشگری است یا صرفاً اطمینان از عبور فراگیران از یک فرآیند اداری و آموزشی؟
اگر قرار است این آزمونها به ارتقای حرفهای صنعت گردشگری کمک کنند، باید از نگاه صرفاً امتحانمحور فاصله بگیرند و به سمت سنجش واقعی شایستگیها حرکت کنند.
چراکه در صنعت گردشگری، آنچه در میدان عمل اهمیت دارد، توانایی حل مسئله، تعامل با انسانها، تصمیمگیری درست و ارائه خدمات حرفهای است؛ مهارتهایی که الزاماً با چند سؤال چهارگزینهای قابل اندازهگیری نیستند.
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای پرسیدن اینکه چه کسی در آزمون جامع قبول شده است، بپرسیم چه کسی واقعاً برای فعالیت حرفهای در صنعت گردشگری آمادگی دارد؟
✍🏻 مجید فرقانی | فعال و کارشناس ارشد گردشگری