سمپوزیوم اکو؛ فرصتی که نباید در غیبت متولیان ملی گردشگری از دست میرفت
برگزاری دومین سمپوزیوم بینالمللی بازار گردشگری کشورهای عضو اکو در جزیره کیش، آن هم در شرایط دشوار و پرتنش منطقهای و در روزهایی که سایه بحران و نااطمینانی بر فضای اقتصادی و گردشگری کشور سنگینی میکند، بیش از آنکه یک رویداد تقویمی باشد، نشانهای از اراده برای زنده نگه داشتن جریان گردشگری و تعاملات بینالمللی ایران بود.
کیش، بهعنوان یکی از مهمترین پهنههای متمرکز گردشگری کشور، در این روزها بار دیگر نشان داد که میتوان با اتکا به ظرفیت بخش خصوصی، حمایت سازمان منطقه آزاد و همراهی مجموعهای از نهادهای دولتی، علمی و تخصصی، حتی در شرایط دشوار نیز میزبان یک رویداد بینالمللی بود.
برگزاری سمپوزیوم اکو، با محورهایی همچون گردشگری سلامت، گردشگری پایدار، بومگردی، هوش مصنوعی و توسعه بازارهای منطقهای، برگزاری ۲۴ پنل و کارگاه تخصصی، نشستهای تجاری و برنامههای فرهنگی، تنها بخشی از ظرفیت این رویداد بود.
این اتفاق در کنار برنامههای متعدد هفته کیش، از جشنواره اقوام و رویدادهای فرهنگی و تفریحی تا افتتاح نخستین مدرسه بینالمللی هتلداری جزیره، نشان داد که مدیریت گردشگری کیش و فعالان بخش خصوصی برای حفظ پویایی این مقصد، صرفاً منتظر عادی شدن شرایط نماندهاند.
باید از شجاعت و جسارت سازمان منطقه آزاد کیش در حمایت و میزبانی این رویداد قدردانی کرد. همچنین نقش دبیرخانه شورایعالی مناطق آزاد، وزارت امور خارجه، دستاندرکاران بخش خصوصی، اساتید دانشگاهی، متخصصان و همه مجموعههایی که در شکلگیری و اجرای این برنامه نقش داشتند، شایسته تقدیر است.
اما در کنار این دستاوردها، یک پرسش جدی و البته قابل تأمل وجود دارد:
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، بهعنوان متولی اصلی سیاستگذاری و توسعه گردشگری کشور، در چنین بزنگاههایی کجای میدان است؟
اگر قرار باشد وزارتخانه در یکی از مهمترین رویدادهای بینالمللی گردشگری کشور، آن هم در منطقهای که اقتصاد و هویت آن با گردشگری گره خورده است، حضور مؤثر و حمایت همهجانبه نداشته باشد، پس دقیقاً در کدام موقعیت باید نقش ملی و راهبردی خود را ایفا کند؟
در شرایطی که دولت با محدودیت جدی منابع مالی مواجه است، اتفاقاً چنین رویدادهایی فرصتی ارزشمند برای ایفای نقش وزارتخانه بدون تحمیل هزینههای سنگین به دولت هستند.
حمایت از یک رویداد الزاماً به معنای تأمین بودجه نیست. حضور وزیر، معاون گردشگری، مدیران کل تخصصی، استفاده از ظرفیت دیپلماسی گردشگری، دعوت از سرمایهگذاران، تسهیل ارتباطات بینالمللی، حمایت رسانهای و ایجاد پیوند میان برگزارکنندگان و نهادهای ملی، همگی ابزارهایی هستند که بیش از آنکه به اعتبار مالی نیاز داشته باشند، به اراده مدیریتی نیاز دارند.
در سمپوزیوم اکو، فرصتهای کمنظیری برای تبادل تجربه، توسعه بازارهای گردشگری منطقه، جذب سرمایهگذاری خارجی، ایجاد مسیرهای جدید پروازی، توسعه گردشگری سلامت، آموزش نیروی انسانی و ارتباط دانشگاه با صنعت وجود داشت.
اینها موضوعاتی نیستند که صرفاً در سطح یک جزیره یا یک منطقه آزاد باقی بمانند؛ اینها بخشی از مأموریت ملی وزارتخانه هستند.
نکته قابل تأملتر اینکه پیش از برگزاری، خبر حضور وزیر در این رویداد نیز اعلام شده بود، اما در گزارشهای رسمی افتتاحیه، حضور مدیران ارشد سازمان منطقه آزاد و دبیرخانه مناطق آزاد منعکس شد و اثری از حضور وزیر و مدیران ارشد معاونت گردشگری در فهرست حاضران دیده نشد.
این نخستین بار هم نیست که درباره میزان همراهی وزارتخانه با رویدادهای تخصصی گردشگری پرسشهایی مطرح میشود. تجربه نخستین کنگره علمی و تخصصی هتلداری ایران در سال ۱۴۰۳، با محوریت فراخوان مقالات و مشارکت جامعه علمی و حرفهای، نیز یادآور این ضرورت است که حمایت از رویدادهای علمی و تخصصی نباید صرفاً در سطح عنوان و مکاتبه باقی بماند؛ بلکه باید در حضور، پیگیری و پشتیبانی عملیاتی نمود پیدا کند.
واقعیت این است که گردشگری کشور بیش از هر زمان دیگری به همافزایی، انسجام نهادی و عبور از تصمیمات جزیرهای نیاز دارد.
معاونت گردشگری وزارتخانه نمیتواند تنها زمانی که خود برگزارکننده یک برنامه است در مرکز میدان قرار بگیرد و در رویدادهایی که با ابتکار بخش خصوصی، دانشگاهها یا مناطق آزاد شکل میگیرند، نقش تماشاگر داشته باشد.
وزارتخانه متولی گردشگری باید در کنار همه ظرفیتهای گردشگری کشور باشد؛ نه فقط در رویدادهایی که خود متولی برگزاری آنهاست.
کیش این بار مسئولیت خود را انجام داد. بخش خصوصی پای کار آمد. دانشگاهیان و متخصصان مشارکت کردند و مجموعهای از نهادهای داخلی و بینالمللی برای شکلگیری یک فرصت اقتصادی و علمی کنار هم قرار گرفتند.
اکنون پرسش این است: آیا متولی ملی گردشگری نیز از این فرصت برای ایفای نقش خود استفاده کرده است؟
این یادداشت نه برای نادیده گرفتن زحمات انجامشده، بلکه برای یادآوری یک مطالبه حرفهای است:
گردشگری ایران به وزارتخانهای نیاز دارد که در تمام میدانهای توسعه گردشگری حضور داشته باشد؛ نه وزارتخانهای که گاهی درست در مهمترین میدانها، جای خالیاش احساس شود.